Kopergravure

7 November 2010 § Leave a comment

(Ook wel: lijngravure of chalcografie. Engels: Engraving (copper/line), Duits: Kupferstich, Kupferschnitt, Frans: Gravure au burin)

De burijn, en de manier waarop deze gebruikt wordt.

De kopergravure is een diepdruktechniek waarbij in koper gegraveerde prenten op papier worden gedrukt.         
            Voordat de techniek van het graveren in Europa werd gebruikt, was deze techniek in Azië en India al lange tijd bekend. Het graveren op metaal om daar afbeeldingen op papier van te maken is echter een Europese uitvinding van omstreeks 1450. In Azië en India werd de graveertechniek hier niet voor gebruikt. 
            De uitvinding van de kopergravure is moeilijk aan een iemand toe te schrijven. De Italiaanse goudsmid Maso Finiguerra wordt rond 1460 door de kunstschilder en schrijver Vasari genoemd als de uitvinder, maar in Duitsland zijn al in 1446 kopergravures vervaardigd. Het lijkt er dus op dat de techniek in zowel het noorden als het zuiden van Europa in het tweede kwart van de vijftiende eeuw onafhankelijk van elkaar is ontstaan. Vroege Italiaanse kopergravures vertonen veel overeenkomsten met zogenaamde nielli. Dit zijn in metaal gegraveerde beelden waarvan de groeven opgevuld zijn met een zwarte stof (niello is Italiaans voor zwart). De niellotechniek was al lang bekend en werd al tijden toegepast om kostbare voorwerpen mee te versieren. De kopergravure en de edelsmederij zijn zowel in Italië als in Duitsland nauw met elkaar verbonden. In beide landen zijn de meeste graveurs uit de vijftiende eeuw ook werkzaam als goudsmid en tot ver in de zestiende eeuw worden vaak kunstig gesmede voorwerpen op kopergravures afgebeeld. Daarnaast is ook het voornaamste instrument van een graveur (de burijn) afkomstig uit de edelsmederij.
            Om een kopergravure te maken werken graveurs met een burijn (ook wel graveerijzer genoemd). Dit is een vierkante metalen staaf met een appelvormig handvat. Aan het einde is de burijn schuin afgesneden, zodat er een scherpe punt is ontstaan. Met de burijn wordt een lijn in de koperplaat gegraveerd. De graveur beschikt over verschillende burijnen, waarmee hij verschillende lijnen kan graveren. Hoe dieper hij graveert, hoe meer inkt er nodig is om de groef te vullen en hoe zwarter de uiteindelijke lijn op het papier zal worden. Om een gebogen lijn te graveren, moet niet de burijn gedraaid worden, maar de koperen plaat waarop gegraveerd wordt. Hierdoor heeft de graveur een voorbeeldtekening nodig, voordat hij kan beginnen met graveren.
            Het drukken van een kopergravure gebeurt zelden door de graveur zelf, maar meestal door een gespecialiseerde drukker.. Bij het drukken van een kopergravure moet de bovenste wals van de plaatdrukpers (een mangel) het papier krachtig tegen (en in) de lijngroeven dringen. De gewoonte is het papier van te voren met een spons nat te maken en vierentwintig uur onder een plaat van zink of glas vochtig te houden. Hierdoor trekt het water goed in de vezel en hierdoor krijgt het papier de benodigde elasticiteit. Daarnaast zorgt de drukker ervoor dat er inkt op de plaat komt. De plaat wordt daarna schoongemaakt met de hand en met gaasdoeken. Om de inkt wat soepeler te maken kan de plaat eventueel nog in een oven verwarmd worden. Als gevolg hiervan vloeit de olie wat makkelijker.
            Na 1600 wordt de kopergravure steeds vaker voor boekillustraties gebruikt. In de zeventiende eeuw wordt de gravure echter langzaam maar zeker door de ets verdrongen. Vanaf de 17e eeuw is het vaak moeilijk om etsen en kopergravures uit elkaar te houden om verschillende redenen. Allereerst zijn de gravures uit de 17e, 18e en 19e eeuw vaak op voorgeëtste platen gemaakt, waardoor ze zowel geëtste als gegraveerde elementen bevatten. Daarnaast probeerden veel etsers in de 16e en 17e eeuw in hun lijnvoering de gravure te imiteren, waardoor etsen ook erg veel kunnen lijken op gravures.
             In de 19e eeuw vindt nog een korte opbloeiing van de gravure plaats. In plaats van in koper wordt nu echter in metaal gegraveerd. Metaal had namelijk als voordeel dat het een bijna oneindig aantal afdrukken kon leveren.
            De techniek van de kopergravure is verwant aan de andere belangrijke diepdruktechnieken (ets en droge naald) en andere graveertechnieken zoals de staalgravure.

Literatuur:

Evelyn, John. Sculptura: or, the history and art of chalcography, and engraving in copper. London: J. Payne 1755.

Gascoigne, Bamber. How to Identify Prints: A complete guide tot manual and mechanical processes from woodcut to inkjet. Second edition. Londen: Thames en Hudson 2004.

Ivins, W.M. jr. How Prints Look: Photographs with a Commentary. New York: Metropolitan Museum of Art 1943.

Linden, Fons van der. De grafische technieken. De Bilt: Cantecleer 1970.

Ottley, William. An inquiry into the origin and early history of engraving upon copper and in wood: with an account of engravers and their work, from the invention of chalcography by Maso Finiguerro tot the time of Marc Antonio Raimondo. London: John and Arthur Arch 1816.

Partington, Charles Frederick. The Printer’s complete guide: containing a sketch of the history and progress of printing, to its present state of improvement; details of its several departments; numerous schemes of imposition; modern improvements in stereotype, presses, and machinery, etc. etc. London: Sherwood, Gilbert and Piper 1825.

Simonszoon, Arend Fokke. Volledige beschrijving van alle konsten, ambachten, handwerken, fabrieken, trafieken, derzelver werkhuizen, gereedschappen, ezn.: Ten deele overgenomen uit de beroemdste buitenlandsche werken; en vermeerderd met de theorie en praktijk der beste inlandsche konstenaaren en handwerkslieden. Dertiende stuk: de graveur. Dordrecht: A. Blussé en zoon 1796.

Winter, Roland de. Illustratietechnieken: traditionele grafsiche technieken en hun toepassingen in de boekdrukkunst. Antwerpen: Museum Plantin-Moretus / Prentenkabinet 2004.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

What’s this?

You are currently reading Kopergravure at PRINTING ILLUSTRATED.

meta

%d bloggers like this: